na MOKO
I tetahi po ka tu he kanikani ki Parahaki. Ka whakaaro a Tawhaki raua ko Ngaheu me haere raua ki te kanikani ki te whakangahau. No reira, i taua ahiahi tonu ka haere raua ki tetahi ano o raua hoa kia kutikutihia o raua mahunga. Kaore a Twahaki i pirangi kia potopoto rawa ana makawe. Ka mea atu ia ki to raua hoa, “E hoa, me kutikuti ahau pera i a “Caesar Romero” ra. Te tau ke o tera tahae! E tama, ka reka ke!” Ka whakahoki to raua hoa ka mea, “E tama, kia ahua totika ano te kanohi, ka whakapiri atu ai a koe ki a “Caesar Romero”. Engari ia, he tangata ataahua. Ko koe! e tama” Ka ki atu ano a Tawhaki, “Hei aha hoki, ko te me nui, kia pera oku makawe i ona.”
Mutu ana te kutikuti, kaore e mohiotia atu i kutikutihia a Tawhaki. Heoi ano, kua marakerake ona taringa!
Ka mea atu te hoa kutikuti ki a Ngaheu, “A, me pehea hoki te tapahi mou?”
Ka whakahoki a Ngaheu, “Kia pera i to Hoani Wehimira ra. He tau ake tena tahae i a Romero.”
Ka kutikutihia a Ngaheu. Kaore hoki i tino rereke atu i to Tawhaki. Ka mutu, ka hoki raua ki o raua kainga ki te whakapaipai i o raua kakahu.
Ko te hate, me te tarau o Tawhaki kei runga i te taiapa e iri ana kia maroke. No taua ata tonu i horoia ai e tona whaea. Tae ake ana a Tawhaki ka tahuri ia ki te haieana i ona kakahu. No te mea mo te kanikani aua kakahu ka whakaaro a Tawhaki mana tonu e mahi, kia tino pai ai. He roa tonu e perehi ana. ka oti.
Tau ake ana te po, ka puta mai a Ngaheu, kua mau ke ia, i ona kakahu kanikani. Ka mea atu ia ki a Tawhaki, “E hoa, kia teretere! Ha aha ke to mahi? Ana, kaore ano koe kia reri noa.”
Ka whakahoki a Tawhaki, “E tama, i te matakitaki komeke ke ahau. Taihoa, kaore e roa, ka reri ahou”.
Ka haere ia, ki tona takiwa o te whare ki te whakamau i ona kakahu. Kaore tonu i tino roa e ngaro atu ana, ka puta mai, ka mea atu ki a Ngaheu, “E hoa mau e whakamau taku neketai, kia torotika ai?”
Ka whakahoki a Ngaheu, ka mea, “E hoa kia tika koia te korero. Kaore koe e mea mai, kaore ke kia mohio noa ki te whakamau tai. Haere mai.” Ka kata a Tawhaki, haere atu ana kia whakamaua te tai. Ka mutu tena mahi,
ka tahuri ia ki whakapiata i ona hu, ki te hinu i ona makame, ki te pani hoki i a ia ki te wai kakara. Mutu ana te whakapaipai ka haere a Ngaheu raua ko Tawhaki ma runga i o raua hoiho, ki te whare kanikani.
Tae atu ana, ka herea o raua hoiho ki te taiapa, ka hunaia nga tera ki waenga manuka, he nui hoki nga mea whanako tera o Parahaki. He tera tetahi taonga i tino whaia e te whanako. Ko etahi ano, he hoiho, he merengi, he kanga, he peke kanga kopiro, he tuna.
Ka korerorero a Tawhaki raua ko Ngaheu ki etahi o o raua hoa i waho i te whare. Kaore ano kia tangi mai te pene. Kua tekau karaka pea, ka kuhu atu nga taitama nei ka hokona mai he tikiti, ka tu ki te takiwa o te kuaha, ki reira matakitaki ai i te iwi.
Ko te pene, katahi ano ka mutu atu te mahi whakatikatika i te tangi o a ratou taputapu. Katahi ka tu mai tetahi tangata ka korero pakeha ki te iwi, ka mea kia tu ratou ki te kanikani tuatahi. Tangi mai ana te pene, ka tu nga pakeke ki te kanikani. Ka tirotiro haere nga taitama mo etahi kotiro ataahua hei hoa kanikani mo ratou. Haere ana i a ratou haere. Ka oho ake a Tawhaki, koia anake kei reira e tu ana. Ka titiro ia. Aue! kua tu katoa nga kotiro ataahua! Ka rongo ia, i a Ngaheu e tiwaha ana. “E hoa Tawhaki, tikina a Kuia hei hoa kanikani mou!” Ka kata mai. Ka tiwaha mai hoki ko Hoani,” E hoa, ara a Kuia e mokemoke mai ra. Tikina hei hoa mou!” Ka kata mai hoki tena. Ka tiwaha ake ano tetahi, “E Tawhaki, tikina te kotiro ataahua e noho mai ra hei hoa mou!”
Ka titiro atu taua tahae ki te takiwa e noho mai ra a Kuia, ka kata. Ka tiro atu hoki a Tawhaki ka kite ia i te whakama o Kuia, na te mahi whakatoi a ona hoa. Ka aroha ia, ki a Kuia, ka haere ia ki te tiki. Ka mea atu ia. “Haere mai taua ki te kanikani. Kaua koe e whakarongo atu ki aku hoa whakatoi.” Tu ana raua.
Ka tutaki ana nga hoa i a Tawhaki ka kata atu ki a ia, ka whakatoi no te mea kaore i mau i a ia tetahi noa kanikani ataahua. Kaore a Tawhaki e aro atu. Ka mutu tena kanikani, ka whakahokia nga wahine ki o ratou turu. Ka hoki ano nga taitama ki to ratou wahi, ki reira whakatoi ai i a Tawhaki.
Ka haere tena kanikani, ka haere, a, ka tu mai tetahi tangata momona ko Kaihuka te ingoa, ki te waiata. Ko Kaihuka he tangata tino tohunga mo te waiata pera i nga Maori o Hawaii. Ka tangi mai tona reo, he tino reka hoki ki nga taringa o Parahaki. Mutu ana, haruru kau ana te whare i te pakipaki. Ka tonoa taua tangata kia waiata ano. Katahi ka tonoa ko Kuia kia waiata. Ka akina e te iwi kia tu. Ahakoa ruru mai te mahunga me nga pakihiwi ka akina tonu, a, ka tu mai tetahi Kuia tino whakama. Ka waiata tena kohine i tetahi waiata pakeha ko “Trees” te ingoa. Ko te reka ke o tona reo, ano he manu ke e tangi mai ana. Ka haruru ano te whare i nga pakipaki me te miharo ano ki a Kuia mo tana whakamanawa nui ki te waiata ki a ratou.
Ka timata te whakahihi a Tawhaki ki ona hoa, ka mea atu, “Ka rawe ke taku hoa kanikani ki te waiata ne! Kaore he take o a koutou na, he pera ke i te poraka ki te waiata!”
Ka mea ake a Hoani, “Kei te koa katoa to tatou hoa. Ano, mona ke nga pakipaki ra.”
Katahi a Ngaheu ka tiwaha ki te kai-whakahaere i te kanikani, “Hei, kei te pirangi a Tawhaki ki te waiata ki a tatou!” Rongo kau ana a Tawhaki i tenei, kotahi atu tana oma ki waho. Kore rawa i mau i ona hoa. Ka kata te iwi.
A, ka kanikani ano. Ka uru mai ano a Tawhaki ki waenganui i te iwi kanikani.
No te toru karaka i te ata ka mutu tena kanikani. Kua ngenge katoa nga waewae, kua hiamoe nga kanohi.
Ka haere a Ngaheu raua ko Tawhaki ki o raua hoiho, ka tu. Ha, he aha hoki tenei! Kei hea nga hoiho? Kua kore!
Ka mea a Tawhaki, “E hoa, i te ahua nei, kua mauria o taua hoiho e nga kehua o Parahaki hei hoa kanikani mo ratou!”
TE RAE O TE RA
na Te Mahuika Kaikoura
Kohe rae te ra nei, he rae hamama ki nga ao!
Ko kura kei te pohutukawa a Mahuika
Kei te maro o Rai'atea
Kei Taputapuatea, te rae o Te Opoa e!
Haere mai ana, ki ahau nei, te waiata
Na te ara o te wai roa, Na te ara nui o Kahukura.
Haere mai ana ki ahau te ngeri o raurangi e.
Karanga ki ahau i roto i te rae o te po—
Te Marae pouri o Whiro e
Noreira ko ngaro au!
Engari, E Karanga Ki ahau, E Hina,
I roto i Te rae o Te Ataahua, noreira mehoki ka tito au!
Ka tito au te waiata o he ao hou;
Ka tito au o te kakara kowhai kei te Hapuku!
Ko reira he whenua ma.
Ka tito au te tiwhaiwhai kakariki e
I runga i nga ronaki o Kaitarau.
Te ngaherehere o te atua-maori
Ko te tiwhaiwhai ra!
No reira, he rae ko te ra nei, Te Tohunga ko Te Ra!
Ko te ra naku e!
Te Ihinga-moana, ko tera toku patere.
Ko he rae te ra nei, he rae hamama ki nga maunga.
Kura kei te rata!
Kura kei te maro kura o Rai atea
Kei te pou tapu o Opoa e
Kei Tapu Tapuatea.
KUA MATE A OPO
na Hoterene Keretene
Kahore i mohiotia tera te ika nei a Opo ka tangohia atu e te Atua. He ika tenei i arohaina e te mano kaumatua, tamariki hoki mona i pai ki te whakahoa ki tetahi tamaiti kohungahunga ko Julie Baker, he kotiro pakeha. Na tenei kohine ka rarata a Opo—a ki te korero i pangia te kohine e te mate, a ka noho ki te kainga mo te rua ra. Otira e tutaki ana raua i nga ra katoa i mua atu! Na wai a ka whakamomori a Opo a ka huri ka rapu i te kohine nei. Heoi ano ra e penei ana te korero ka whakamomori te ika ra a haere ana, ki te whakamate ia i a ia ano!
Kaati ra he nui te mano i heke nga roimata. i tangi hoki i te rongonga kua mate a Opo. Kei te mohiotia ra nga korero mo tenei ika—heoi ano ta te Maori he korero i ana korero! He ika tenei no te hapu i haerea mai ai e Kupa Aotearoa—a tera pea ko te uri ano tenei o te ika i horomia ai a Hona te poropiti wete a te Atua i tona tononga kia haere ki te kauwhene ki te iwi o Niniwa! Whai hoki he ika aroha ki te tamariki—engari kahore i pai ki te pakeke.
I ki ana Hohepa Heperi he ika tapu a Opo—a i heke mai i nga tupuna!
Ae pea engari kia manawanui ki nga korero Maori. He pai ki te taringa a he kino ki nga mahara!
Anei to kuri tata nei ano o te wa kainga to Tori ranei to poaka ranei to hoiho ranei? Kia pehea enei kararehe aroha!
HE POROPORO A TE
WHAKAMUTUNGA
Kia R. T. Kohere - na Tawhai Kohere
E Re-i te hokinga ki Rangiata ka kite ahau e piko ana nga matenga i te pouri o Pukeamaru o te Whetumatarau o Maungaroa o Taumatakaka o Ahikaroa o Tiki me te motu o Waiawa. Ka rongo ahau e tangi ana nga wai o Awatere o Orutua o Waipapa me Tunanui. Ka rongo ahau e ngunguru ana nga tai o te akau o Kariri o te Hekaroa o te Wharariki o Orutua o Tokararangi o Hautai o Pouretua o te Puarata. Ka kite ahau e wiriwiri ana nga rau i te mamae o te waha o Rerekohu o Teteko nga rata o Orutua o Tapuarata. Ka kite ahau e puare ana te tatau o Tipene.
Ka puta mai a te Houkamau a Hori Mahue me ta raua ope ka mauria korua. Tae atu ki Awatere ko Tuwhakairiora me tona iwi. Tae atu ki Orutua i reira a Mokena raua ko Hone Hiki. Tae atu ki Taumatoakura ko Tuhorouta me tona hapu. I te Rangiotara ko te Whanau-a-Hunaara. Tae atu ki Rangiata e tu mai ana a Po me ana mokopuna a Henare me te Kuata a Rangitakaia me Kaiawa. Ka mutu ka waiata nga ope “E hike ma e huia mai tatou.” Ka rongo au e ki atu ana koe ki a Kaka. “E te moe e te moe ta te Atua rongo ngawari hoki mai ki te pehi i aku kamo. Ki te wahi o te warewaretanga. “E te po kei hea tou wero. E te mate kei hea tou wikitoria.” Haere ra.


![Thumbnail: [No. 15 (July 1956) page 50]](/journals/teaohou/images/Mao15TeA/Mao15TeA050(t150).jpg)

![Thumbnail: [No. 15 (July 1956) page 51]](/journals/teaohou/images/Mao15TeA/Mao15TeA051(t150).jpg)
![Thumbnail: [No. 15 (July 1956) page 52]](/journals/teaohou/images/Mao15TeA/Mao15TeA052(t150).jpg)